IN BOSNIE LEVEN ARM EN RIJK ‘DOODGEWOON’ NAAST ELKAAR

Voor mijn mediareis ben ik in week 25 door een groot deel van de Balkan gereisd. Hier kwam ik alles te weten de grote etnische tegenstellingen en conflicten in onder andere Bosnië, Servië en Kroatië. Vanaf woensdag 17 juni bezochten ik (Philip), Tim Bosman en René Pronk Bosnië. René Pronk is vrijwilliger van stichting ProPlan. Hier zagen we met onze eigen ogen hoeveel ravage de overstromingen van vorig jaar hadden aangericht.

In totaal kwamen er meer dan tachtig mensen om het leven. Vele honderdduizenden mensen konden niet terugkeren naar hun huizen. Maar nergens anders in Europa leven arm en rijk zo naast elkaar als in Bosnië vertelde René ons. 15 procent van de bevolking is rijk, 5 procent modaal en zeker 80 procent leeft in armoede. In Samac werd dit ons goed duidelijk. Naast een echt krot stond een kast van een villa (zie foto). Nooit eerder heb ik zoiets gezien. Tim en ik geloofden in de eerste instantie onze ogen niet. Ik vroeg aan een bewoner van het linker krot wat voor band hij had met zijn buren. Nonchalant haalde hij zijn schouders op “Prima hoor, hoezo?”

René Pronk vertelde ons dat hij samen met de stichting in Samac al tientallen zwaar beschadigde huizen heeft herbouwd of opgeknapt.

Pronk wilde ons graag laten zien wat er allemaal gedaan was maar eenmaal binnen in één van de huizen kon geen van ons drieën bevatten wat we zagen. Het was een zeer arm gezin in een krot van een huis, maar binnenin stond een van de nieuwste flatscreens. Het zwarte lel van minimaal 60 inch stond pontificaal in de woonkamer.

René (die het nog steeds niet kon geloven) stapt af op de man des huizes om verhaal te halen. Vanaf dat moment komt de aap uit de figuurlijke mouw. De beste man vertelde ons dat hij een cheque van 5000 BM (+/- 2500 euro) had gekregen van de overheid. Dit was (logischerwijs) bestemd voor herstel van het huis. Maar iemand uit het dorp had verteld dat de cheque bijna verlopen was. Toen hebben diverse bewoners lukraak maar wat gekocht om te voorkomen dat de cheque zou verlopen. U raadt het al, het was een fabeltje.

Het grote welvaart contrast was ons al duidelijk. Maar als mensen dan eenmaal kleine beetjes geld verdienen is hun bestedingsplan vaak ver van logisch. Toch vertelde René ons dat dit echt bij de cultuur hoort. “Ze kopen soms liever een nieuwe radio of TV dan kleren voor hun kinderen”. Typisch Bosnië….

Arm-Rijk

Foto: arm en rijk naast elkaar.

CHEVEL (90) HOEFT NIET OP HULP TE REKENEN VANWEGE SERVISCHE ACHTERGROND

Voor mijn mediareis ben ik in week 25 door een groot deel van de Balkan gereisd. Hier kwam ik alles te weten de grote etnische tegenstellingen en conflicten in onder andere Bosnië, Servië en Kroatië.

Op maandag 15 juni 2015 gingen Tim Bosman en ik onder leiding van René Pronk de bergen van Kroatië in. Hoewel dit land op het eerste gezicht gestructureerd en welvarend oogt, verandert dat beeld snel als je van de drukke wegen af gaat. René woont en werkt in Kroatië als fotograaf en vrijwilliger voor stichting ProPlan. Eén van zijn werkzaamheden als vrijwilliger bij ProPlan is ouderenwerk. Dagelijks bezoekt Pronk eenzame oudere hoog in de bergen van Kroatië.

René Pronk nam ons onder andere mee naar Chevel (spreek uit als tsjevel) deze 90 jarige Serviër woont al zijn hele leven in een houten huisje wat hij zelf heeft gebouwd. Vorige maand overleed de vrouw van Chevel en momenteel is René de enige die af en toe bij hem langs komt. (René Pronk bezoekt 110 ouderen, dus Chevel ziet hij maximaal eens per twee maanden). Het schrijnende aan de situatie van Chevel is dat hij nul hulp ontvangt van de overheid. Hij is voor meer dan 95 procent blind en kan daardoor de nodige hulp juist goed gebruiken. De Kroatische overheid regelt deze hulp echter niet vanwege zijn Servische achtergrond. Na jaren van verdeeldheid en meerdere oorlogen kunnen de diverse volkeren in Kroatië (en de rest van de Balkan) niet normaal samen leven. Overal zijn kleine gebieden met verschillende etniciteit. De verschillende groeperingen kijken of spreken elkaar niet aan.

Tijdens ons bezoek aan Chevel (zie foto) vertelde Pronk mij dat tijdens de tweede wereldoorlog honderdduizenden Serviërs en Kroaten vermoord zijn in diverse genocides. Het grote probleem daarover is dat over en weer wordt ontkent dat dit heeft plaatsgevonden. Dit jaar nog oordeelde het hof van Den Haag dat de Serviërs in de Kroatische oorlog in ieder geval geen genocide hebben gepleegd.

Ik ben van mening dat vanuit Europa of de VN meer gedaan moet worden om de vrede en situatie van leven in Kroatië (en de rest van de Balkan) stabiel te houden. Een nieuwe oorlog kan anders sneller ontstaan dan vele denken. Europa is dit naar mijn mening ook verplicht denk ik aangezien Kroatië sinds 2013 lid is van de Europese Unie.

Chevel

Beeld: Philip Brouwer

BOEKRECENSIE: DE NIEUWSFABRIEK

In 2013 schreef – ja, daar is-ie weer – Rob Wijnberg het boek ‘De Nieuwsfabriek’. Aan het begin van dit schooljaar zag ik een optreden van hem op de CHE. Ik heb veel ontzag voor Wijnberg en zijn verdienmodel met De Correspondent. Genoeg reden voor mij om een recensie te schrijven van zijn boek.

Met De Nieuwsfabriek schetst Wijnberg zijn opvattingen over hoe de media ons wereldbeeld vormen. De quote van Mark Twain geeft Wijnbergs kerngedachte goed weer: “Als je de krant niet leest ben je niet geïnformeerd. Lees je de krant wel ben je verkeerd geinformeerd.” Dit past natuurlijk weer haarfijn bij het motto van De Correspondent, het medicijn tegen de waan van de dag.

Wijberg beschrijft nieuws en de actualiteiten zoals wij die kennen als de grootste onopgemerkt gebleven verslaving van de 21e eeuw. Wijnberg noemt nieuws de basis van onze samenleving. Zonder nieuws is er geen politiek, bestuur, democratie of wat dan ook. Het mooie aan dit boek is dat Wijnberg het ook sterk onderbouwt. Door middel van diverse tabellen en cijfers laat hij zien dat nieuws nooit rust. Het gaat 24/7 door.

Aan de hand van drie punten (lekker reformatorisch, meneer Wijnberg) noemt hij de grote tekortkomingen van het nieuws.

  • Nieuws is vaak helemaal niet nieuw. Het overgrote deel van de nieuwsmedia praten elkaar na (kijk maar de #cheselfie actie), ‘Hier moeten wij dan ook iets mee’ is dan een vaak gebruik argument om aandacht te krijgen voor een onderwerp.
  • Het gaat voornamelijk over uitzonderingen. Om dat wat afwijkt van het normale is voor ons nieuws. Vandaar de opmerking “Wie de wereld volgt via het nieuws, weet precies hoe de wereld niet werkt. ”
  • Nieuws is conservatief. Zoomt in op moreel verval, agressie, problemen en communiceert daarmee onbewust dat de wereld er vandaag minder aan toe is dan gisteren.

Toch roepen deze punten die Wijnberg noemt ook meteen vragen bij mij op. Toen vorig jaar Geert Wilders de ‘minder, minder, minder’ uitspraken deed was De Correspondent direct bij. Femke Halsema beschreef in een ellelange tekst hoe zij hierover dacht. Natuurlijk is mevrouw Halsema vrij om te schrijven wat ze wilt. Maar dit gaat toch tegen de principes van De Correspondent en de punten van Wijnberg in zijn boek. De opmerkingen van de PVV-leider lijken mij een schoolvoorbeeld van ‘de waan van de dag’.

Op dat punt na ben ik zeer enthousiast over het boek van Wijnberg en De Correspondent. Als de artikelen iets korter (lees vlotter leesbaar) zouden zijn en soms iets minder links ben ik zeker bereid een abonnement te nemen.

Een echte eyeopener voor mij was het deel waar Wijnberg zegt dat zonder publiek er geen medium meer is. Als de kijkcijfers of abonnees niet voldoende zijn is er geen medium. Terwijl als je een kleiner publiek diepgravend en genuanceerd kan informeren over een onderwerp is dit net zo waardevol (of waardevoller) als een grote groep informeren met iets wat morgen weer voorbij is. In een wereld waarin economie de grootste religie is vergeten we dit te makkelijk.

BOEKRECENSIE: JE HEBT HET NIET VAN MIJ, MAAR…

Twee maanden geleden zag ik uit interesse de reportage van Joris Luyendijk in VPRO Tegenlicht. Na aanleiding hiervan heb ik mij verder verdiept in Luyendijk’s werk. In deze blog recenseer ik ‘Je hebt het niet van mij maar, een maand aan het binnenhof.’

Joris Luyendijk doet in dit boek verslag van zijn werkzaamheden voor Nieuwspoort. Nieuwspoort kennen vele vooral van de persconferenties. In dit boek laat Luyendijk zien dat het veel meer is dan alleen dat. Met zijn achtergrond als antropoloog kijkt hij kritisch naar de verdeling tussen politici, journalisten, lobbyisten en voorlichters.

Voor leken lijken dit waarschijnlijk vier totaal verschillende groepen, maar in dit boek wordt duidelijk dat het in de realiteit anders ligt. Luyendijk beschrijft hoe lobbyisten volledige amendementen schrijven voor Kamerleden en hoe bepaalde voorlichters journalisten primeurtjes gunnen. Anderzijds uit Joris ook zijn verbazing over de intimidatie van voorlichters tegen journalisten. Hij beschrijft hoe een in defensie gespecialiseerde journalist terecht wordt gewezen. Een bepaald artikel was niet goed bevallen waarna de journalist te horen kreeg: “jij gaat voorlopig niet naar Uruzgan, jongen”.

Wat voor mij persoonlijk het meest opvallende deel was gaat over de zogeheten stromannen. Luyendijk schrijft dat er enorm vooraf aan een politiek debat veel wordt geregisseerd. Er zijn bijvoorbeeld dealtjes met de televisie over wanneer welke one-liner wordt uitgesproken. Op deze manier kunnen de cameramannen het niet missen. En er zijn dus zogeheten stromannen, deze personen gaan in het publiek zitten en op bepaalde momenten meeklappen zodat de hele zaal mee gaat doen.

Wat Luyendijk siert is de kritische houding richting zichzelf. Hij schrijft over het contact dat hij heeft met een redacteur van Pauw en Witteman. Deze redacteur beloofd hem dat hij welkom is in het programma om over zijn boek te vertellen als het uit komt. Na lang denken concludeert hij dat hij niet in staat is om Pauw en Witteman zelf te bekritiseren. Hiermee worstelt hij zelf. Dit laat naar mijn mening de betrouwbare uitstraling van Luyedijk goed zien.

Toch komen er wel vragen in mij opborrelen als ik zijn Pauw en Witteman hoofdstuk lees. Momenteel is Joris Luyendijk al een aantal boeken verder en is zijn nieuwe boek Dit kan niet waar zijn vind ik die kritische zelfhouding minder terug. Ik zag hem recent in buitenhof en hier maakt hij naar mijn mening de scheidslijn tussen het Londense bankwezen en het Hollandse model onvoldoende. Soms lijkt het meer op angst zaaien en van zijn boek een nog grote bestseller maken. Graag zou ik van Luyendijk horen hoe hij hier zelf over denkt..

Al met al vind ik dit boek een echte aanrader voor iedereen die politieke interesses heeft. Het zette mij persoonlijk flink aan het denken over de betrouwbaarheid van journalisten en politici. Het laat duidelijk zien hoe het er achter de Haagse schermen aan toe gaat.

BRITSE LUCHTHAVENBELASTING ZEVEN KEER ZO DUUR GEWORDEN IN TWINTIG JAAR

De Britse economie gaat, helemaal in vergelijking met andere EU-landen, goed. Er komen steeds meer banen en de welvaart zit in een stijgende lijn. 5.5 procent van de banen vloeit voort uit toerisme en verwacht wordt dat dit alleen maar gaat groeien. Toch is het Verenigd Koninkrijk een duur land om naar toe te gaan. Alleen al de luchthavenbelasting is nu zeven keer zo hoog als dat het was 1994.

Met het recentelijk gepresenteerde rapport wordt goed duidelijk hoe duur alles is geworden. Vooral The Telegraph schrijft hier  een sterk artikel over met duidelijke grafieken, sterke duiding en hyperlinks. Momenteel is het duurder dan ooit. De grafiek die bij het artikel zit laat duidelijk de stijgende lijn zien van de afgelopen decennia. Wat de meest bezochte toeristische trekpleisters zijn en hoeveel geld er wordt verdiend. Voor iedereen die ook maar van plan is om af te reizen naar het Verenigd Koninkrijk is het goed om dit van te voren helder te hebben. Bijvoorbeeld vliegen van Amsterdam naar Londen (Heathrow) voor minder dan 150 euro, wordt een lastige opgave. Twintig jaar geleden was dit makkelijk gelukt, zo wordt duidelijk in het artikel van The Telegraph.

Momenteel ben ik zelf met mijn mediacompany, een mini-onderneming vanuit school, bezig om een documentaire voor te bereiden in Engeland. Echter is vliegen financieel gezien voor ons echt geen optie. Voor 167 euro zitten we alsnog 24 kilometer buiten Londen. Om naar onze eindlocatie, Brighton te komen zijn we dan nog eens gezamenlijk 200 euro aan openbaar vervoer kwijt. Voor het overgrote deel van de Nederlanders is dit misschien een ver-van-je-bed-show. Maar persoonlijk vond ik het goed om mij hierin te verdiepen; helemaal met het oog op de mediareis. Maar let’s face it, je kunt er zelf niks aan veranderen. Je moet gewoon 74 pond aan luchthavenbelasting betalen wil je met je koffer Engeland binnenkomen. Alleen incasseerde British Airways afgelopen jaar 646 miljard pond aan luchthavenbelasting.

Het opvallende voor mij was dat de twee duurste landen (qua toeristenbelasting), Engeland en Zwitserland, in de Europese Unie liggen maar beide niet volledig meewerken aan het Verdrag van Shengen. De grote plus-kant van dit hele verhaal is de werkgelegenheid. Dit groeit gestaag mee met de steeds duurder wordende toeristaxes.

NEK-AAN-NEKRACE VOOR DE BRITSE POLITIEK

In juni hoop ik met mijn mediacompany af te reizen naar Engeland. Op 7 mei zijn daar weer de parlementsverkiezingen. Afgelopen week publiceerde The Guardian dit artikel hier over:

http://www.theguardian.com/politics/2015/apr/18/ed-miliband-tories-labour-one-nation-conservatives-eu

Een ander meer humoristisch artikel vond ik op de website van BBC News.Hier vergeleek Nigel Farage (UKIP) zichzelf met Gandhi:

http://www.bbc.com/news/election-2015-32364223

De (inter)nationale media staan er vol mee: The General Elections. Volgende week is het zover; dan gaan de Engelse naar de stembus. Maar deze keer staat er misschien wel meer op het spel dan ooit tevoren.

De grote vraag die nu speelt in Engeland is of ze voor of tegen een zogeheten ‘Brexit’ zijn. Een Brexit wil zeggen dat de Britten besluiten de Europese Unie te verlaten. Het huidige kabinet van Cameron is sceptisch over de EU. Dit euro-scepsisme groeide vooral toen de Engelsen volledig onverwacht een miljardennaheffing kregen van Brussel. Maar waar aan de ene kant Cameron’s euro-scepsime heerst, laat aan de andere kant de Labourparty een compleet ander geluid horen. Lijsttrekker Ed Miliband zoekt juist meer toenadering tot Europa. Miliband en Cameron gaan in de laatste peilingen gelijk aan elkaar op. Het wordt dus een spannende nek-aan-nek race voor de Britten op 7 mei. Toch zijn dit niet de enige partijen die het goed doen in de peilingen. Nigel Farage staat er met zijn UKIP partij ook goed voor. Farage staat bekend vanwege zijn felle uitspraken in het Europees parlement en zijn soms onhandige politieke optredens. Deze week nog vergeleek hij zichzelf met Ghandi.

Voor heel Europa zijn deze verkiezingen van groot belang. Er staat misschien wel meer op het spel dan ooit tevoren. Europa heeft er bijvoorbeeld financieel gezien veel baat bij dat Britten binnen de unie blijven. Engeland is economisch en politiek nauw verbonden met Nederland. Dit uit zich alleen al in de Europese samenwerking. Maar ook als het gaat om de toekomst van het asielbeleid wordt er erg op Groot Brittannië gelet. Cameron wil namelijk het asielbeleid volledig op de schop gooien.

Wie zich persoonlijk wil verdiepen in de hele Engelse politiek moet zich voorafgaang wel verdiepen in het Britse krantenlandschap. Voor mij was het heel opvallend om beide (grote) partijen naast elkaar te zien op verschillende nieuwswebsites. The Guardian en The Independent zijn vooral gericht op the Labor Party. Anderzijds schreef The Telegraph voornamelijk over Cameron’s Conservative Party.

VERKIEZINGSUITSLAG ZET VERHOUDINGEN TUSSEN BRITTEN EN ASIELZOEKERS OP SCHERP

Maanden hebben de Britten er naar toegeleefd: The General Elections. Maar de uitslag die er uitkwam had niemand verwacht. Tegen alle peilingen in haalde Cameron een grote meerderheid van de stemmen. Eerder nog leek het erop dat het een echte nek-aan-nek race zou gaan worden tussen Cameron en Miliband. Vrij direct na zijn overwinning kondigde Cameron aan dat hij het asielbeleid wil hervormen. Dit kan voor niet Engelse minderheden nog wel eens grote problemen veroorzaken.

Honderden migranten verblijven op dit moment in het Franse Calais, wachtend tot ze een oversteek naar Engeland kunnen maken. Zowel Nederlandse als andere internationale media besteden regelmatig aandacht aan dit probleem. Het EO-progamma ‘Rot Op Naar Je Eigen Land’ is hier een voorbeeld van. Op dit moment heeft Engeland een asielbeleid vergelijkbaar met Nederland. Maar net zoals in Nederland is er vanuit conservatieve hoek kritiek op dit beleid. Toen Cameron dit weekend zo ruim de verkiezingen won was dit beleid ook één van de eerste punten die hij noemde. Cameron is met de conservatieve party van plan om op korte termijn het asielbeleid flink te hervomen. Echt concreet maken deed hij dit nog niet, maar makkelijker zal het voor asielzoekers in Engeland niet worden.

Voor de Schotten, een minderheid van het Verenigd Koninkrijk, lijkt een nieuw referendum onhaalbaar. Een half jaar geleden stemde daar een piepkleine minderheid (49% vs 51%) tegen afscheiding. De Schotten wilde opnieuw een referendum over deze onafhankelijkheid maar dat lijkt er nu dus niet in te zitten.

Vrij direct na de verkiezingsuitslag kondige Ed Miliband (lijsttrekker Labor Party) zijn vertrek aan. Een grote tegenstelling tussen Miliband en Cameron was altijd het asielbeleid. Met deze winst voor Cameron lijkt het er dus op dat dit een flinke versobering krijgt. Voor de concrete gevolgen zullen we dus nog even moet wachten.